مونولوگ در ساعت سه بامداد

napeida — Sat, 11 Apr 2009 10:52:18 GMT

نمیدانم منتظر چهام. موزیک عصبیام میکند. حضور عصبیام میکند. خلوت ناممکن است. سکوت محال است. حتی مجال خیره شدن به روبرو نیست. دیواری نیست. کسی میگذرد. کسی میپرسد. کسی بیپرسش میگوید. صدای هاشور زدن بر کاغذ پوستی کلافهام میکند. آدمهای ذهنم، کلمات شان، بیآرامیشان کلافهام میکنند. خوب میدانم که این بازی جدید مشغول شدن، سرگرم شدن دیر نمیپاید و همان عصبیت آزارنده بازمیگردد.

کابوسهای گذشته دارند به یادم میآیند. کابوسهایی که پیش از این تنها از وجودشان مطمئن بودم. هر صبح که با خستگیای افزونتر از شبی که به خواب رفته بودم، با نگاهی مات که توان دیدن ندارد، با آشفتگی نظم ناپذیر ذهن برمیخاستم، از وجودشان مطمئن بودم، بی آن که به یادشان بیاورم، بی آن که به یادم بیایند.

دردی با من است که حضور تن را یادآور می شود. همه چیز انگار، سرِ انکار بدیهیت دارد. ملال هم آیا چرخه و ریتمی دارد که از نو بازآفریده میشود، تکرار میشود؟ همه چیز، همیشه، با این پرسش آغاز میشود: چرا من اینجا هستم؟ و باز میفهمی نسبتت را با زمان و مکان و آدمها و خودت گم کردهای. اما حالا شاید، تفاوتی با همیشه هست: آگاهی به این که تلاشت برای فهم آن چه نیست، آن چه هست، تنها تو را دوباره به آغاز این چرخه میبرد.

آویختن به دلخوشیهای کوچک نیز معنایی ندارد دیگر. دلخوشیهای کوچک بدل شدهاند به ضرورتی برای حیات، تعهداتی برای شغل، مسئولیتهایی از جنس همهی آن چه دلسردی بود و دلزدگی. با قراردادنشان در نظامی پیش ساخته، نظامی که نه فقط در ساختنش، که حتی در پیش بردنش نقشی ندارم، از معنا تهیشان کردهام. شاید هنوز واقعاً نپذیرفتهام که تقلا برای رهایی از این تارهای متصلب تنیده شده به سالیان بیهوده است و شاید باید فکری بکنم به حال آن دلخوشیهای کوچک از دست رفته. شاید باید کوچک تر شوند از پیش تا بمانند و تهی نشوند از معنای نظم گریزشان.

شاید باید بپذیرانم به خودم که آغازیدن جمله ای، بی "شاید"، به جایی برنمی خورد و مرا بیش از این به آن نظم تهی کننده نزدیک نمی کند.

"باید" راهی بیابم برای خلوت در حضور این همه نور و صدا و حجم و حرکت.

هنوز

napeida — Mon, 09 Mar 2009 12:54:18 GMT

به بهانه ی اسفند که برهنه می کند من را با من و خواهش و هراس مرگ را دارد در خود، توأمان و بهاری که هنوز، هنوز، هنوز، خوشایند است...:

لقاح

صف بلند بید سرخ

و پرده های سر به هوا

که در نسیم لرزان تابیده اند.

دو خط شوق موازی

که پیچ و تاب برمی دارند

و خواهشی که به باد دل بسته است.

"محمد مختاری - سحابی خاکستری"

چگونه چنین ایده ای به ذهن یک نفر، شاید هم چند نفر می رسد ؟

napeida — Mon, 20 Oct 2008 06:26:18 GMT

دومین دوره ی جشنواره ی سینما ـ حقیقت هم تمام شد. به نظر می رسید مستند بازها را راضی کرده باشد، به ویژه بخش های جنبی اش مثل آمریکا پس از آمریکا، سینمای مستند لهستان ( که لذتش برای من، دیدن فیلم های عالی کیسلووسکی در روز آخر بود)، مرور آثار لیکاک و لث و... و بگذارید همین جا از حسرت و اندوه از دست دادن مارادونای کاستاریکا هم بگویم در آن سالن لبریز که حتا از روی پله های روبروی در ورودی هم نمی شد سرک کشید و صحنه هایی از فیلم را همراه با آن شور مواج! در جمعیت دید.( یادداشت امیر قادری را به "بهانه" ی فرصت تماشای مارادونا، همراه همه ی آن جوان های یلخی، در سالن سه سینما فلسطین بخوانید، البته اگر در جریان حواشی ناخوشایند و جوابیه ها و عصبیت ها هستید!)

بخش سینمای ملی اما برای من شگفت انگیز بود؛ ۵۰ فیلم کوتاه و ۱۰ فیلم بلند (از احمقانه بودن تقسیم بندی این چنین و مبهم بودن معیار زمانی فیلم بلند و کوتاه می گذرم) در این بخش "به رقابت پرداختند" که چرایی انتخاب و چگونگی سئانس بندی شان هنوز، و احتمالن همیشه، بر من مکتوم است! پیروز کلانتری ( که فیلمش ـ خیابان های ناتمام ـ از نوادر فیلم های خوب این دوره بود) مطلبی در این باره نوشته است که می توانید اینجا بخوانید.

اما این ها که مهم نیستند، اگر بدانید در مراسم اهدای تندیس افتخاری به ریچارد لیکاک چه روی داد: پیرمرد به دشواری روی سن می آید و با احساسات به غلیان آمده، خوشحالی اش را از حضور در ایران اعلام و سپاسگزاری می کند. من اما تا چند دقیقه نمی توانم بر بهت و حیرتم غلبه کنم وقتی می شنوم که برگزارکنندگان خلاق جشنواره، افزون بر تندیس، چه یادگاری/ هدیه/سوغاتی برای لیکاک " تمهید کرده اند " : سه سکه ی بهار آزادی!

من بی جهت مبهوتم یا واقعن در این ماجرا، درجه ای از شگفت آوری قابل احراز است؟

سکوت

napeida — Tue, 07 Oct 2008 14:48:18 GMT

"چون جمع شد معانی، گوی بیان توان زد."

.

napeida — Tue, 12 Aug 2008 12:42:14 GMT

جمله همچون نما

napeida — Wed, 09 Jul 2008 08:17:18 GMT

مجید اسلامی وبلاگش را با، به قول خودش، "یک موضوع پر دامنه و گسترده" به روز کرده است:

"زیبایی شناسی جمله ی بلند"

بخشی از قسمت اول نوشته اش را می آورم اینجا که هم فضای نوشتار اندکی روشن شود و هم باشد که میل به خواندن همه ی متن را بر انگیزاند.:

"...می‌ماند بحث ظرفیت‌های زبان فارسی. ابتدا بهتر است بپرسیم: آیا زبان‌های لاتین از ابتدا ظرفیتِ جمله‌های بلند را داشته‌اند یا به‌مرور این قابلیت را پیدا كرده‌اند؟ اشكلوفسكی (نظریه‌پرداز فرمالیست روس) زبان را عامل اصلی تمایز متن‌های ادبی از غیرادبی می‌داند و یكی از ابزارهای آشنایی‌زدای در زبان، ریتم است. شك نكنید كه مواجهة خواننده غربی با جمله‌های بلند پروست، فاكنر و وولف همراه با نوعی دشواری‌ست. این دشواری از جنس همان موانعی‌ست كه به‌قول اشكلوفسكی لازمه آشنایی‌زدایی‌ست («فن هنر، "ناآشنا" كردن اشیاء است، دشواركردن فرم‌هاست، افزایش دشواری و مدتِ عمل ادراك است. زیرا فرایند ادراك، درخودش، غایتی زیبایی‌شناختی دارد و باید طولانی‌تر شود.» [Art as Technique]). بنابراین وظیفه مترجم ادبی اگر دشوارتر كردن متن نیست،‌ آسان‌تر كردن متن و برداشتن موانع هم نیست. بخشی از رسالت مترجم ادبی همین تشخیص حد دشواری متن و انتقال آن به زبان مقصد است. طبعاً زبان‌های لاتین با تلاش نویسندگان ادبی ظرفیت بیش‌تری برای تجربه‌گری پیدا كرده‌اند، و به‌مرور با كلاسیك‌شدنِ تجربه‌های مدرنیستی نیمه اول قرن بیستم، این ظرفیت‌ها به رسمیت شناخته شده و خواننده‌ها نیز از شوك اولیه فاصله گرفته‌اند..."

سونات پائیزی

napeida — Sat, 05 Apr 2008 22:02:18 GMT

اینگرید برگمن و لیو اولمن ـ سونات پائیزی

" من از داشتن متنفرم و از باختن بیزار.چگونه می توان میان این دو نفرت زندگی کرد؟"

تو می گذاری محو شوند...

napeida — Sun, 10 Feb 2008 23:34:18 GMT

زمین هستی و مرگ

فصلت تاریکی است

و سکوت.

زنده نیست

آنچه که بیش از تو

از سپیده دم دور باشد.

آن هنگام که از خواب پریده به نظر می رسی

فقط اندوه هستی،

آن را در چشمان ودر خونت داری

اما تو حس نمی کنی.

زندگی می کنی

همچون سنگی که زندگی میکند،

همچون زمین سخت.

و تو را در خود می گیرد رویاها

با ترکیدن بغض ها

که تو نفی شان می کنی.

اندوه همچون دریاچه ای

پریشانحال می شود

و تو را در خود می گیرد.

حلقه هایی بر آب است.

تو می گذاری محو شوند.

زمین هستی و مرگ.

چزاره پاوزه/کاظم فرهادی_فرهاد خردمند

napeida — Fri, 25 Jan 2008 08:39:18 GMT

دیشب مرگ گلشیری را خواب دیدم،مرگ و دقایق پیش از مرگ را.بی ربط به کیفیت مرگ خودش.صبح که برخاستم،بی نای حتا نفس کشیدن،بی نفس از گریه ای طولانی و هق هقی نفس بر،نمی دانم چرا پیش از هر چیز،پیش از سطری و داستانی از خودش،یادم رفت به این داستان.کتاب حالا پیشم نیست که همه ی داستان را بنویسم،اما همین چند سطر را دارم که پارسال نوشتم همینجا؛خرداد بود گمانم.حالا دوباره می نویسمش:کلمه فسخ نمی شود...

"...هستم.هستم در همین حوالی شما.دوباره می آیم.اما این ها نیست راهش.گفته اند:"نه."کلمه فسخ نمی شود طوبا.گفته اند:"نباید."ونباید شده است بودی که هست.بهانه ها را کوتاه باید کرد.زنگ خانه را هم بگویم اگرفقط رفتگر می زند ماه به ماه،از نبودن من نیست؛من هم اگر بودم کلید داشتم حتما،اما باید گفت که همه چیز به نبودن من است تا بشود که باشم و باشند آن ها که باید باشند،تا دانسته شود که هستم؛اگر نه همین گونه هم هستم؛تنها نه،هستیم با هم.اگر بخواهیم می توانیم بشویم یکی،مثلا ابر و بیاییم سایه بیندازیم روی صف داغ و خسته اتوبوس.آن نیمه شبی که ایستاده بودید و ماشین نمی آمد و تگرگ می بارید،ما بودیم آن درخت که زیر شاخ و برگش ایستادید...

...آدم نه.نمی توانیم به قالبش در آییم؛راهش این نیست.اما می شود نسیم باشیم یا همان گل سرخ گوشه ی باغچه،یا گرد نشسته بر آینه.می شود بشویم یک آه،یا کابوس های همین مرد.می شود دست بر نداریم از سرش،می شود از تختخواب بیرونش بکشیم و بنشانیمش پشت این میز،می شود شغل شبانه اش باشیم تا درهم و برهم،گاه به میل او و گاه به میل ما،گاه به رسم او وگاه به رسم ما،نوشته شویم تا دانسته شود که هستیم،تا آهم نکشد مادر،تا مینای عمه بانو با همان ناز نگاهم کند،روسری اش را به کرشمه بردارد،موهای شلالی اش را بریزد روی شانه ها،تا طوبا که نگاهش میکند،نگوید:"اگر بود،اگر بود."هستم اگر نه این همه آه با من چه می کند.این همه بند.اخم نکن مادر.پدر اخم نمی کرد اگر می دانست.از گوشه ی چشم نگاهم می کرد،لبخندش را با گره ابروها پاک می کرد،بلند می شد،چرخی می زد،تا آشپزخانه می رفت،بطری آب بر می داشت،لیوان را پر می کرد و آب نخورده بر می گشت؛بعد انگار خسته باشد یا مهم نبوده باشد گفته ام؛می نشست،کش و قوس می داد تنش را،سیگار می گیراند،به ساعت نگاه می کرد،بلند می شد و می گفت:"خود دانی و مادرت طوبا."بعد هم می رفت تا حیاط را آب بپاشد،اما پشت در گوش می ایستاد تا بگویی:"کی بهتر از مینا."

اخم نکن مادر.گناه من کجاست؟کی گفته بود خیره جستجویم کند در هوا،یا عمه که نیست از پشت کتابها سیگار بیاورد،روی صندلی بنشیند،موهایش را پشت گوش ببرد،کبریت بگیراند و آه بکشد.کی گفته بود پدر را صدا بزند بابا!

برادرش نیستم نه.نگو:"عروس خودم بودی اگر بود."بگو:"هستی،هست."هستم.همین جا یله در هوا.راهش این است.بخوان که هستم.کلمه فسخ نمی شود طوبا؛اینجا یاد گرفته ام دانستن این را.می آیم.می آیم.راهش این است؛باید نوشته شود که هستم،باید خوانده شود که هستم.باید دانسته شود که هستم.

کلمه فسخ نمی شود طوبا _ از مجموعه ی "یکی از همین روزها ماریا" نوشته ی محمد حسینی

اینجا چراغی روشن است یا...

napeida — Wed, 05 Dec 2007 08:45:18 GMT

اینجا چراغی روشن است

"یا چگونه یاد گرفتیم دست از نگرانی برداریم و به نظارت فضله موشی خو بگیریم."

ـ برنامه ی دو قدم مانده به صبح چند ماهی است که از شبکه ی چهار پخش می شود و در قیاس با سایر تولیدات تلویزیون می توان آن را یک اتفاق دانست.سلیقه ی زیبایی شناسانه در دکور،موسیقی و وله ها،نظم،هوشمندی در انتخاب موضوعات و طراحی قالب مناسب برای پیشبرد همزمان مباحث کلان و موضوعات روز از دلایل تمایز و برتری این برنامه است.مسلمن کیفیت گفتگوها بیشتر وابسته به نظم ذهنی و کلامی مهمان برنامه و توانایی او در ارائه پاسخ های متناسب با پرسش،کوتاه و طبقه بندی شده است.به همین دلیل گاه گفتگوی دکتر ایمانی با مهمانانش در موضوع معماری به یک بحث جذاب،چند سویه و با ریتم مناسب تبدیل می شود و گاه حاشیه پردازی،بی توجهی به هدف پرسش و ایضاح مکرر یک نکته مثلن گفتگوی فردین خلعتبری را با مهمانش به یک مباحثه ی فرساینده تبدیل می کند.

مجری/کارشناس بخش سینمایی برنامه فریدون جیرانی است که نمی دانم سابقه اش در ژورنالیسم دلیل انتخاب او بوده است یا توانایی او در ادای واژه ها با سرعتی چشمگیر یا آرشیو جامع اش از خاطرات سینمایی!(تا اینجا که ظاهرن پیش پیش نوید ظهور دو بازیگر موفق سینما را در دوران گمنامی شان به آنها داده بوده است!)

جیرانی در دو برنامه ی ماقبل برنامه ی دوشنبه، مهمانی بسیار ویژه داشت:علیرضا سجادپور که سالهاست در حوزه ی سینما فعال است(معلوم نیست چه فعالیتی) و اخیرن هم در دولت جدید حضورش بسیار پررنگ تر شده است و همانند هم اندیشانش از هر فرصتی برای نقد/لگدمال کردن عملکرد و دستاوردهای دولتهای پیشین و تبیین و تقدیس اهداف فرهنگی دولت فعلی (که خودش در این برنامه انتساب به آن و دفاع از آن را افتخاردانست)،صد البته با استفاده از عبارات کلی و شعار گونه و بی هیچ برنامه ی مدون،استفاده می کند.

سجادپور در این برنامه ها که یکی با حضور علیرضا رئیسیان و دیگری با حضور هوشنگ توکلی به (به عنوان عناصر دگراندیش!) برگزار شد،با سرعتی به مراتب بیشتر از جیرانی و رادیکالیسمی کاملن منتظره،همه ی مدیران فرهنگی سابق را نالایق،حضور فیلم های سیاه نمای ایرانی را در جشنواره های جهانی خیانت و توطئه ی دشمن،همه تولیدات سینمایی را مبتذل (البته جز استثنائات تولید شده در دوره ی تصدی ایشان نظیر"بلندی های صفر" لیالستانی ) و در کل، همین کلیت بیمار سینمای ایران را در خورنابودی و پاکسازی دانست.رئیسیان و توکلی نیز طبعن قادر به استفاده از منطقی نظیر منطق و لحنی شبیه لحن ایشان در مقام دفاع از حیثیت جامعه سینمایی و تشریح علل واقعی وضعیت فعلی سینمای ایران نبودند.

اما موضوع برنامه ی دوشنبه "مظلومیت سینمایی" و مهمان جیرانی "رضا میر کریمی" بود:فیلمسازی که فیلم های اخیرش عنوان مجعول "معناگرا" را با خود دارند و بنابراین چندان غیرخودی به نظر نمی رسید.انتظار شنیدن همان گلایه های نخ نما درباره کمی امکانات تولید و پخش و انتقادهای کژدار و مریز زهر گرفته را داشتم،اما حضور میرکریمی غافلگیرکننده بود.اولین ویژگی ستودنی اش صراحت و بی پروایی در بیان نظرات بود. ویژگی دیگر نگاه سنجشگرانه و ریشه کاوانه و چند بعدی به مسائل بود.حرف های میرکریمی شعورکمیاب اورا در فهم سینما به عنوان یک پدیده ی کلان و بسار موثرفرهنگی و درک اهمیت ارتباط و تعامل آن با سایر حوزه ها،اعم از فرهنگی و غیرفرهنگی، نشان داد.به خصوص وقتی که به ارتباط سینما و "امنیت و منافع ملی" اشاره کرد و صرف حضور سینمای ایران در جهان را،فارغ از دغدغه های مضمونی،یک امتیاز بزرگ در ارتقای تلقی فرهنگی جهان از ایران و بالا بردن ضریب امنیت ملی دانست.میرکریمی به درستی به تاثیر سینمای مثلن مبتذل اما پرمخاطب هند _بالیوود در جهان و نقش آن در افزایش امنیت ملی هند اشاره کرد.

اما درخشان ترین بخش حرف های او تبیین ساده ی مهم ترین آفت مدیریت فرهنگی با یک مثال جالب بود.گویا یک نماینده مجلس در گفتگویی با میرکریمی اینطور گفته است:

"سینما مثل آبگوشته.فرض کن همه ی مواد اولیه اش عالی باشن،آشپزش هم همینطور،خوب هم جا بیفته...اما اگه یه فضله موش بیفته توش همه ش نجس میشه و باید ریختش دور._نقل به مضمون"

میر کریمی می گوید از او پرسیدم که مصداق فضله موش در سینما چیست و او پاسخ داده است که اخیرن فیلمی از فلانی دیده ام که بسیار عالی و سرشار از ارزشهای والای معنوی و چه وچه بوده،اما در یک نما از فیلم چند تار موی بازیگر زن فیلم هویدا شده است و این همان فضله موش است!

مثال میرکریمی بسیار گویاست.نگاه کنترلی این افراد که میرکریمی آنها رامومنین محتاط بی اعتمادی می خواند که دائمن در حال وزن کشی اعتقادی سایرین اند،مهمترین آفت فرهنگ و هنر این سالهاست که سینمای ما را به سینمایی محافظه کار،سترون و رها شده در سطح تبدیل کرده است.با اعمال همین نظارت فضله موشی است که از یک سو امثال حسین فرح بخش سالهاست در حال ترکتازی در سینمایند و از سوی دیگر به قول میرکریمی بهترین کارگردانهای ما بدترین فیلمهایشان را در سالهای اخیر ساخته اند.

سینما از نگاه میر کریمی یک فرآیند و برآیند اجتماعی است و این دقیقن همان نکته ای است که همواره در مدیریت فرهنگی ما به عمد مغفول مانده است تا مبادا مانعی باشد برای سینمای گلخانه ای و سفارشی.او در صحبت هایش با اشاره به ایده ی "ریل عوض کردن"(اشاره به نظرات بنیادگرایانه ی سجادپور) نکته ای را یادآوری کرد که ظاهرن برخی ترجیح می دهند از یاد ببرند:"کسانی که الان دارند از ریل عوض کردن حرف می زنند همانهایی هستند که خودشان سالها روی همین ریل بوده اند و نتوانستند کاری از پیش ببرند."

کنترل و نظارت فضله موشی با ذات هنر در تعارض است.این به قول میرکریمی مومنین محتاط بی اعتماد نگران که خود را محق و معیار می دانند در سنجش درجه ی معنویت دیگران،بی صلاحیت ترین اند در زعامت فرهنگ،زیرا درک و تلقی تابع انگارانه شان از دیگری اساسن با جوهره ی آزاد هنر در تقابل است.حاصل این نگاه تنها معنویت ریاکارانه ی سنجاق شده به ابتذال است.درد ما همان نگاه دیرین قیم مآبانه به هنر و ادبیات است.حق با میرکریمی است:مدیریت فرهنگی را باید به اهلش سپرد.حتا اگر ناتوانند/ناتوان نگه داشته شده اند در تحمل یکدیگر و مدارا و باهم زیستن.این ناتوانی از نبود فرصت و امکان تمرین و فرا گرفتن می آید و قوام نیافتگی اصناف و تشکل های مدنی. تنها آنها صالح اند درتصمیم گیری و پیشبردن امور حوزه ای که زندگی شان با آن گره خورده است.

اما همه ی اینها مشروط به یک "اگر" است:اگر و تنها اگر فرانکنشتاینی که در ایران در حال شکل گیری است،همه چیز حتا خالقش را نابود نکند.